Παιδική ζήλια. Υγιής αντίδραση αλλά Αντιμετωπίστε την!

Γονείς & Παιδί
Μοιραστείτε το:

Και ξαφνικά το παιδί σας αισθάνεται ότι όλα αλλάζουν. Ένας μικρός εισβολέας κλέβει την προσοχή και την αγάπη σας. Ναι, το παιδί ζηλεύει το μικρό του αδερφάκι κι εσείς καλείστε να το διαχειριστείτε σωστά και άμεσα.

Από τότε που γεννήθηκε το νέο μωρό, η κόρη σας αρνείται πεισματικά να συνεργαστεί σε οτιδήποτε. Αρνείται να φάει, να μαζέψει τα παιχνίδια της και, την ώρα που εσείς ταΐζετε το μωρό, αρχίζει να κλαίει γοερά απαιτώντας να της δώσετε σημασία.

Σας ζητάει να το πάτε βόλτα την πιο ακατάλληλη στιγμή, να του διαβάσετε ένα παραμύθι ενώ εσείς θηλάζετε. Έχει ανάγκη να βρίσκεται μαζί σας μόνο του και χωρίς την «ενοχλητική» παρουσία άλλων. Είναι σαφές: Το παιδί ζηλεύει.

Ένα απόλυτα φυσιολογικό συναίσθημα

Η ζήλια είναι υγιής και φυσιολογική και απορρέει από το γεγονός ότι τα παιδιά αγαπούν. Το συναίσθημα αυτό που μας δημιουργεί τόσα προβλήματα αντιπροσωπεύει μια κατάκτηση στην ανάπτυξη του παιδιού, που καταδεικνύει την ικανότητα του να αγαπήσει.

Μην ξεχνάμε πως ένα νήπιο, δεν είναι ικανό να κατανοήσει ή να αιτιολογήσει τις συμπεριφορές των ενηλίκων. Το μόνο που διαθέτει είναι το ένστικτό του, το οποίο εκείνη τη στιγμή του λέει πως εσείς αρνείστε την προσοχή που θα ήθελε να του αφιερώσετε. Η δική του, λοιπόν, συμπεριφορά εξαρτάται αποκλειστικά από τη δική σας.

Επίσης αυτό που δεν θα πρέπει να ξεχνάμε είναι πως κάθε παιδί έχει τη δική του προσωπικότητα, είναι μοναδικό και το τελευταίο πράγμα που θέλει είναι να συγκρίνεται με άλλους. Τα παιδιά, όπως άλλωστε και οι ενήλικοι, χρειάζονται χρόνο για να γνωριστούν. Όταν με τον καιρό αρχίζει να παίζει με το αδελφάκι της και να το γνωρίζει καλύτερα, θα το αποδεχτεί και ευκολότερα.

Πότε εμφανίζεται;

Η ζήλια εμφανίζεται στη νηπιακή ηλικία κυρίως και συνήθως με τον ερχομό ενός καινούριου μέλους στην οικογένεια. Το παιδί φθονεί το νέο μωρό και καταβάλει κάθε προσπάθεια για να ξανακερδίσει την κυρίαρχη θέση που είχε για την μαμά του. Έτσι, στις πρώτες ηλικίες είναι συνηθισμένο να βλέπουμε τα παιδιά να εκφράζουν συμπεριφορές προηγούμενης ηλικίας.

Ζητάνε από την μητέρα τους να θηλάσουν ή άλλες φορές αρχίζουν να βρέχονται πάλι. Με κάθε τρόπο προσπαθούν να ξανακερδίσουν την προσοχή της μητέρας τους.

Πότε εξαφανίζεται;

Κάποιες φορές παραμένει, αλλά συνήθως μετά από κάποιο διάστημα εξαφανίζεται. Είναι και αυτό μέρος της φυσιολογικής αναπτυξιακής πορείας του. Όταν τα παιδιά είναι πλέον ικανά να πουν ότι ζηλεύουν και  να συζητήσουν σχετικά με το αντικείμενο της ζήλιας τους, οι «παρενέργειες» μειώνονται αισθητά.

Μέσα από αυτή την διαδικασία μαθαίνουν να αντέχουν τα άσχημα συναισθήματα που έχουν, βρίσκουν τρόπους μέσα από την φαντασία τους να εκτονώσουν τις ανάγκες τους και μαθαίνουν να παρηγορούν τον εαυτό τους. Έτσι αποκτούν την ικανότητα σιγά, σιγά να ανέχονται την ζήλια, με αποτέλεσμα να μπορούν να την αντιμετωπίζουν με ηρεμία και να την χρησιμοποιούν σαν κίνητρο για δράση.

Τι να κάνω αν συνεχίσει να ζηλεύει;

Μερικές φορές τα συναισθήματα και οι ανησυχίες των μικρών παιδιών είναι πολύ έντονα. Τότε είναι δύσκολο το παιδί μέσα από την πορεία της εξέλιξης του να καταπραΰνει το συναίσθημα της ζήλιας του. Η ζήλια δε σταματά και συνεχίζει να εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους. Άλλοτε εκδηλώνεται ανοιχτά με συγκρούσεις και καβγάδες και άλλοτε μεταμφιέζεται και κρύβεται.

Η ζήλια αυτή ξεφεύγει από το πλαίσιο του υγιούς. Το παιδί βασανίζεται  με τα άσχημα αυτά συναισθήματα και μην μπορώντας να τα αντέξει εκδηλώνει διάφορες ανάρμοστες συμπεριφορές. Συχνά τα παιδιά αυτά γίνονται επιθετικά και αντικοινωνικά.

Πως μπορώ να προλάβω τις δυσάρεστες συνέπειες;

Δίνοντας στα παιδιά την ευκαιρία να εκφράσουν τον θυμό και την επιθετικότητα τους την κατάλληλη στιγμή. Σίγουρα δεν είναι τόσο απλό όσο ακούγεται, διότι υπάρχουν παιδιά που όσο και να προσπαθούν οι γονείς, δεν μοιράζονται μαζί τους τις αγωνίες τους.

Όταν η ζήλια «κρύβεται»

Κάποια παιδιά, λόγω χαρακτήρα και προσωπικότητας, δεν δείχνουν καθαρά τη ζήλια τους. Για παράδειγμα, δεν γίνονται ποτέ επιθετικά, δείχνουν πως αγαπούν το αδελφάκι τους, αλλά με την πρώτη ευκαιρία τού κλέβουν το μπιμπερό ή μπαίνουν μέσα στην κούνια τους προσποιούμενα τα βρέφη. Άλλα πάλι, μην μπορώντας να εκφράσουν το άγχος τους, το «σωματοποιούν».

Παραπονιούνται πως πονάει η κοιλιά τους και αρνούνται να πάνε στο σχολείο, αποκτούν μικρές μανίες, όπως να μιλούν μόνο στο αρκουδάκι τους, ή αρνούνται να φάνε. Με αυτές τους τις αντιδράσεις θέλουν να δείξουν στους γονείς πως «υπάρχουν».

Σε αυτή την περίπτωση, αυτό που οφείλουμε να κάνουμε είναι να τα βοηθήσουμε να «εξωτερικεύσουν» αυτή τη ζήλια. Να τους εξηγήσουμε πως κάθε συναίσθημα είναι υπαρκτό και αποδεκτό. Και, βέβαια, όλο αυτό να τους το εξηγήσουμε χαρίζοντάς τους παράλληλα μεγάλες δόσεις στοργής και τρυφερότητας.

Αναγνωρίστε τη ζήλια

  • Ένα παιδί που ζηλεύει μπορεί να εκφραστεί με πολλούς και διαφορετικούς τρόπους:
  • Μπορεί να γίνει επιθετικό με στο αδερφάκι του ή μαζί σας χωρίς ιδιαίτερο λόγο. Βρίσκοντας παράλογες και ασήμαντες δικαιολογίες, δείχνει τον εκνευρισμό του, χτυπάει, βρίζει, και δαγκώνει.
  • Δυσκολεύεται να προσαρμοστεί και υιοθετεί αντικοινωνική συμπεριφορά. Αρνείται πεισματικά να πάει στο σχολείο, να συμμετάσχει σε κοινωνικές εκδηλώσεις και εξόδους.
  • Αρνείται πεισματικά να φάει ή αποκτά ιδιοτροπίες στο φαγητό.
  • Παρουσιάζει διαταραχές στον ύπνο του. Αρνείται ή δυσκολεύεται να κοιμηθεί, ξυπνάει στη μέση της νύχτας, απαιτεί να κοιμηθεί στο δωμάτιό σας ή «βρέχει» το κρεβάτι του.
  • Μιμείται συμπεριφορές του βρέφους, κατουριέται, μιλάει και κλαίει σαν μωρό.
  • Σε ακραίες περιπτώσεις, μπορεί να αρχίσει να αρρωσταίνει συχνά και να γίνει ξαφνικά φιλάσθενο.

Αντιμετωπίστε την

  • Συζητήστε μαζί του για το πώς νιώθει και αφήστε το να εκφραστεί. Ακόμη κι αν θεωρείτε παράλογα αυτά που νιώθει, θα πρέπει να τα σεβαστείτε.
  • Μην το μειώνετε.
  • Ικανοποιήστε τις επιθυμίες του όσο αυτές, βέβαια, είναι στο πλαίσιο της λογικής. Σε καμιά περίπτωση, όμως, μην επιχειρήσετε να ικανοποιήσετε κάθε παράλογη απαίτησή του.
  • Ενθαρρύνετέ το να αισθανθεί φιλικά και θετικά απέναντι στο αδερφάκι του. Εξηγήστε του ότι τώρα θα έχει παρέα και θα αποκτήσει έναν καλό φίλο για να παίζει και να συζητάει.
  • Προτρέψτέ το να αναλάβει ευθύνες -αν φυσικά το επιτρέπει η ηλικία του- απέναντι στο αδερφάκι του. Ζητήστε του να το προσέξει, να το ταΐσει, να παίξει μαζί του και να το καθησυχάζει όταν κλαίει. Τα παιδιά χαίρονται όταν τους συμπεριφερόμαστε σαν ενηλίκους.
  • Εξηγήστε του ότι οι ανάγκες του μωρού τον πρώτο καιρό είναι μεγάλες και ότι την ίδια προσοχή δίνατε και στο ίδιο όταν ήταν μωρό.
  • Δώστε του να καταλάβει ότι η αγάπη σας γι’ αυτό δεν είναι λιγότερη, ότι μπορείτε να αγαπάτε και τα δύο εξίσου και ότι πάντα θα είναι κάτι ξεχωριστό για εσάς.
  • Δείξτε του έμπρακτα την αγάπη σας και δώστε του την προσοχή που τόσο έχει ανάγκη. Μπορεί το νέο σας μωρό να χρειάζεται περισσότερο τη φροντίδα σας, όμως και οι ανάγκες του πρώτου σας παιδιού είναι αυξημένες, ίσως τώρα είναι πολύ περισσότερο.
  • Μην ξεχνάτε να του υπενθυμίζετε συνέχεια πόσο σημαντική θέση έχει στην καρδιά σας.
  • Μην το συγκρίνετε ποτέ.
  • Αφιερώστε του μέσα στην ημέρα μία ώρα που θα είναι αποκλειστικά δική του.
  • Προσπαθήστε να το κοινωνικοποιήσετε. Οργανώστε το έτσι, ώστε να συναντά συχνότερα τους συνομήλικους φίλους του.
  • Ζητήστε από το στενό σας περιβάλλον, καθώς και από την οικογένεια, να μοιράζουν εξίσου την προσοχή τους και στα δύο παιδιά.

Νέλλυ Θεοδοσίου (παιδοψυχολόγος).

——————-

Δεύτερη άποψη

Συμβουλές σε γονείς

  • Τι είναι η ζήλια;

Η ζήλια είναι το δυσάρεστο συναίσθημα που νιώθει κάποιος όταν πιστεύει πως ένας άλλος είναι ανώτερος από εκείνον ή αγαπιέται περισσότερο από εκείνον.

  • Η ζήλια είναι κάτι το «κακό», κάτι το οποίο μπορούμε να αποφύγουμε;

Όχι! Είναι ένα απολύτως φυσιολογικό συναίσθημα αντίδρασης. Το παιδί δεν μπορεί να φανταστεί ότι θα πρέπει να μοιράζεται την αγάπη των γονιών του. Είναι μέρος της φυσιολογικής ανάπτυξης του παιδιού και μια άριστη εμπειρία να ξεπεράσει το παιδί τον εαυτό του, να προοδεύσει και να δομηθεί. Ο ανταγωνισμός ανάμεσα στ΄αδέλφια είναι και συναγωνισμός, που βοηθά τα παιδιά μιας οικογένειας να μεγαλώσουν. Η ζήλια είναι ο θεμέλιος λίθος της εικόνας του εαυτού μας, αλλά και της αποδοχής του εαυτού μας. Ο αδελφός ή η αδελφή παίζουν σημαντικό ρόλο στην κατασκευή της προσωπικότητας του παιδιού. Ο «άλλος» επιτρέπει στο κάθε παιδί να αυτοπροσδιοριστεί καλύτερα, μέσω του εντοπισμού της διαφοράς και της ομοιότητας.

  • Πώς εκδηλώνεται η ζήλια;

Η ζήλια μπορεί να εκφραστεί με πολλούς τρόπους από τα παιδιά. Ορισμένα εκφράζουν το φόβο πως τα αγαπούν λιγότερο με απόσυρση, άλλα με επιθετικότητα ή διαταραχή της συμπεριφοράς. Κάποια επιλέγουν να απομονωθούν, ενώ άλλα παλινδρομούν και φέρονται σα «μικρότερα».

  • Παίζει ρόλο η θέση στη σειρά γέννησης του παιδιού, στην ένταση των αντιδράσεων της ζήλιας;

Από τα συναισθήματα ζήλιας δεν γλιτώνει κανένα παιδί της οικογένειας, όποια κι αν είναι η θέση του! Πόσο τυχερό δηλαδή πρέπει να αισθάνεται ένα παιδί που μοιράζεται το δωμάτιο, τα παιχνίδιαή τη σημασία των γονιών και των συγγενών του με τ΄αδέλφια του;

Ο πρωτότοκος χάνει το θρόνο του, ζηλεύει την τρυφερότητα που δείχνουν οι γονείς προς τον «εισβολέα», το δευτερότοκο. Από τη μεριά το, ο δεύτερος ζηλεύει τα προνόμια που απολαμβάνει ο μεγαλύτερος, λόγω της ηλικίας του. Αν γεννηθεί και τρίτο παιδί, ο δευτερότοκος μεταμορφώνεται σε «μεσαίο» και αναρωτιέται γιατί να έχει έναν πιο μεγάλο που του λέει τι να κάνει κι έναν πιο μικρό που είναι φοβερά χαϊδεμένος. Ο μικρός πάλι, ζηλεύει αυτά που οι άλλοι δυο γνώρισαν προτού ο ίδιος γεννηθεί και … πάει λέγοντας …

Η ένταση των αντιδράσεων της ζήλιας εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως την ευφυία των παιδιών, τα όρια αντοχής τους στην αποστέρηση και τις σχέσεις που το καθένα έχει με τους γονείς του, καθώς και από τις αντιδράσεις των γονιών στις πρώτες εκδηλώσεις της ζήλιας τους.

  • Ποια θεωρείται η ιδανική διαφορά ηλικίας ανάμεσα στ΄αδέλφια, ώστε η ζήλια να είναι λιγότερη;

Οι νέες έρευνες δείχνουν ότι η ιδανική διαφορά ηλικίας είναι έξι με εφτά χρόνια. Είναι η ηλικία που

(α) μειώνεται η επιθετικότητα

(β) το παιδί είχε το χρόνο να δημιουργήσει τις προσωπικές του οικογενειακές αναμνήσεις

(γ) έχει κερδίσει την αυτονομία του και

(δ) έχει ήδη φίλους, εκτός από γονείς και έτσι έχει λιγότερο ανάγκη την παρουσία τους.

  • Η ζήλια έχει την ίδια ένταση ανάμεσα στ΄αδέλφια του ίδιου ή διαφορετικού φύλου;

Όταν το φύλο είναι το ίδιο, οι ανταγωνισμοί είναι εντονότεροι στο πλαίσιο της αδελφικής σχέσης. Οι συγκρίσεις είναι πιο άμεσες σε όλους τους τομείς και αφορούν τη σχολική επίδοση, τις αθλητικές επιδόσεις, την ομορφιά, την κοινωνικότητα κ.λ.π. Ο ανταγωνισμός για την απόσπαση της προσοχής του γονιού είναι συχνά τρομακτικός!

Στην περίπτωση που τ΄αδέλφια είναι διαφορετικού φύλου, υπάρχει και η δικαιολογία ότι ο άλλος είναι όντως «διαφορετικός» και έτσι μειώνονται κάπως οι συγκρίσεις. Όμως και πάλι δε θα αποφευχθούν οι διαμάχες εξαιτίας των διαφορετικών προσανατολισμών λόγω φύλου και των διαφορετικών ενδιαφερόντων. Εδώ μεγάλο ρόλο , θα παίξουν και οι «προτιμήσεις» της μαμάς και του μπαμπά προς κάποιο από τα παιδιά τους.

  • Δίνω περισσότερη σημασία στο πρώτο (ή στο μεσαίο ή στο μικρό ή στο τέταρτο…) και όμως αυτό πάλι ζηλεύει! Πού κάνω λάθος σαν γονιός;

Δεν πρέπει να ξεχνούμε πως η ζήλια είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα αντίδρασης. Η ζήλια δεν είναι παρά μια εκδήλωση πόνου και μια έκκληση για βοήθεια και καλοσύνη από τον ενήλικα. Το παιδί που ζηλεύει αγαπά και μισεί συγχρόνως. Αν οι γονείς δεν κάνουν τραγικά λάθη, όπως καταστολή και τιμωρία της εκδήλωσης της ζήλιας ή διάπραξη αδικίας, η επιθετική συμπεριφοράεξαλείφεται.

Η έκφραση της ζήλιας εκφράζει και τη γενικότερη δομή της οικογένειας που χτίζεται γύρω από εφτά μεγάλους άξονες: (1) τη συζυγική σχέση, (2) τη σχέση των γονιών με καθένα από τα παιδιά τους, (3) τις σχέσεις μεταξύ αδελφών, (4) τη σχέση της οικογένειας με τον έξω κόσμο, (5) τις επαγγελματικές υποχρεώσεις των γονιών, (6) το διαθέσιμο οικογενειακό χρόνο και (7) το σύστημα διαπαιδαγώγησης που υιοθετεί η οικογένεια.

Κάθε αδελφική σχέση είναι ιδιαίτερη και χαρακτηρίζεται από την ακολουθία των γεννήσεων, το φύλο, τις περιστάσεις της γέννησης και τον αριθμό των παιδιών που την αποτελούν, τη φύση και την ιδιοσυγκρασία του κάθε παιδιού και την άποψη του γονιού για το κάθε παιδί…

Είναι φανερό πως για να αντιμετωπίσουμε τη ζήλια θα πρέπει να δούμε το θέμα, όχι μόνο από την άποψη του «πόση σημασία» δίνουμε στο παιδί που ζηλεύει, αλλά και από την άποψη της γενικότερης μας στάσης απέναντι στην αδελφική σχέση.

Πώς θα αντιμετωπίσω τη ζήλια του παιδιού μου; πρακτικές εισηγήσεις:

  • Ασχοληθείτε εναλλάξ με τα παιδιά σας. Θα πρέπει να φροντίσετε να υπάρχει ισορροπία και να διαθέσετε ξεχωριστό χρόνο σε όλα τα παιδιά της οικογένειας
  • Μην υποχρεώνετε το πρωτότοκο παιδί να «μεγαλώσει» απότομα. Αφήστε το να ζει σαν παιδί της ηλικίας του, δώστε του καμιά φορά την άδεια να είναι «μικρό»
  • Ενθαρρύνετε το παιδί σας να εκφράσει όλα όσα νιώθει και δείξτε κατανόηση και τρυφερότητα. Μην επιβεβαιώνετε άθελα σας αυτό που το παιδί φοβάται, δηλαδή την απώλεια της αγάπης σας
  • Αποφύγετε τις συγκρίσεις (για ομορφιά, σχολική επίδοση, αθλητικές επιδόσεις κ.λ.π.). Δεχτείτε τη διαφορετικότητα των παιδιών σας!
  • Αφήστε κάποιες φορές το νεογέννητο με τους παππούδες ή με κάποιους φίλους. Έτσι θα μπορέσετε να αφιερώσετε τον ελεύθερο χρόνο σας στα άλλα σας παιδιά
  • Ας έχει το κάθε παιδί και τα δικά του παιχνίδια, το δικό του χώρο (δωμάτιο ή έστω μια γωνιά ή ένα συρτάρι αποκλειστικά δικό του…). Τα αδέλφια δεν είναι απαραίτητο να τα μοιράζονται όλα και να παίζουν συνεχώς μαζί!
  • Αφήστε το πρωτότοκο να αναλάβει περισσότερα καθήκοντα, αν είναι έτοιμο, αντίστοιχα όμως θα πρέπει να απολαμβάνει περισσότερα προνόμια και περισσότερη ελευθερία
  • Μην κρύβεστε και μη λέτε ψέματα! Εκφράστε την ξεχωριστή αγάπη σας προς όλα τα παιδιά σας, χωρίς να φοβάστε την αντίδρασή τους
  • Χρειάζεται σαφήνεια και ακρίβεια στη ρύθμιση της επικοινωνίας στην οικογένεια (ποιος μιλά και πότε, κανείς δε διακόπτεται…). Η συνεργασία στις οικιακές εργασίες, η διάταξη των θέσεων στο αυτοκίνητο και στο τραπέζι, η σειρά στο μπάνιο και στον ύπνο, το ποιος παίρνει δώρο όταν ένα από τα παιδιά γιορτάζει(!) κ.λ.π., κ.λ.π. θα πρέπει να διευθετηθούν πολύ συγκεκριμένα
  • Αποφύγετε τις παγίδες του «ποιος άρχισε» και του «ποιος φταίει». Δε γίνεται να φταίει πάντα ο μεγάλος ή πάντα ο μικρός… Στηρίξετε την ικανότητα των παιδιών να βρίσκουν μόνα τους τη λύση. Τα αδέλφια πρέπει να βρουν την τάξη μόνα τους, μέσα από την εμπειρία. Μη λαμβάνετε θέση και εκφράστε την απεριόριστη αγάπη σας και στο «δύσκολο» παιδί σας. Βοηθήστε το να αποδεχτεί τη θέση και την πορεία του. Αν συστηματικά χειραγωγείται συναισθηματικά από τ’ αδέλφια του κάποιο παιδί σας, βοηθήστε το να αντιδράσει και να αναπτύξει τις συναισθηματικές του άμυνες. Αν τίθεται θέμα ασφάλειας ή συστηματικής εκμετάλλευσης, τότε παρεμβαίνετε χωρίζοντας απλώς τους «μονομάχους»
  • Θέστε σαφείς κανόνες που θα εμποδίσουν την επιθετική συμπεριφορά μεταξύ τους. Για παράδειγμα: το μεγαλύτερο παιδί δε χτυπά το μικρότερο, έχει όμως το δικαίωμα να αμυνθεί εφόσον εκείνο του επιτεθεί, ή απαγορεύονται οι βρισιές, τα επίθετα, οι κλωτσιές, οι δαγκωματιές, η ρίψη αντικειμένων κ.λ.π.
  • Δεχτείτε όλα τα συναισθήματα των παιδιών σας, αλλά συγχρόνως βάλτε όρια στην ανάρμοστη συμπεριφορά, θέτοντας λογικές και σταθερές συνέπειες
  • Με λίγα λόγια:
  1. Χαλαρώστε και προσπαθήστε να είστε ειλικρινείς με τα παιδιά σας
  2. Δώστε απλόχερα αγάπη
  3. Αφιερώστε χρόνο στα παιδιά σας. Μια φορά μεγαλώνουν και σας χρειάζονται…
  4. Παρεμβαίνετε μόνο εκεί που είναι απόλυτα αναγκαίο
  5. Θέστε ξεκάθαρα όρια και αφήστε το παιδί να υποστεί τις συνέπειες από την παράβασή τους
  6. Αποδεχτείτε τη διαφορετικότητα των παιδιών σας και προπαντός
  7. Ξεπεράστε την ειδυλλιακή εικόνα της οικογένειας, στην οποία όλοι είναι πάντα αγαπημένοι και μονιασμένοι!!!

Πηγή: paidiatros, santosight.blogspot.com

Μοιραστείτε το:
Tagged